← Wszystkie artykuły · Kontuzje

Kontuzje6 min czytania

Flywheel po rekonstrukcji ACL: co wiemy o treningu „hamowania” kolana

Trening na kole zamachowym (flywheel) wygląda obiecująco w późnej fazie powrotu do sportu po rekonstrukcji ACL – ale autorzy przeglądu znaleźli na ten temat tylko trzy badania, a o etapach rehabilitacji zawsze decyduje Twój lekarz i fizjoterapeuta.

W skrócie

  • Wg danych przytoczonych w przeglądzie ok. 80% sportowców wraca do sportu po rekonstrukcji ACL, ale tylko 50–65% odzyskuje dawny poziom, a nawet do 39% doznaje ponownego urazu.
  • Autorzy znaleźli zaledwie 3 badania nad treningiem flywheel po rekonstrukcji ACL (łącznie ok. 33 sportowców).
  • W jednym z nich grupa flywheel poprawiła wysokość skoku na jednej nodze o 23,8%, a grupa trenująca tradycyjnie o 13,7%.
  • Przegląd ma charakter narracyjny, a jeden z autorów pracuje dla producenta sprzętu flywheel – to obiecujący dodatek, nie gotowy standard.

Dlaczego powrót po ACL to coś więcej niż „kolano już nie boli”

Więzadło krzyżowe przednie (ACL) stabilizuje kolano, a najczęściej zrywa się bez kontaktu z rywalem: przy lądowaniu po skoku, gwałtownym zatrzymaniu albo zmianie kierunku. Dlatego urazy te są tak częste w piłce nożnej, koszykówce, siatkówce czy piłce ręcznej. Według danych, na które powołują się autorzy przeglądu, kobiety mają od 2 do 8 razy wyższe ryzyko zerwania ACL niż mężczyźni.1

Sama operacja to dopiero początek. Autorzy przypominają, że około 80% sportowców wraca do gry, ale tylko 50–65% osiąga dawny poziom, a nawet do 39% doznaje ponownego urazu.23 Spełnienie kryteriów powrotu do sportu może zająć co najmniej 32 tygodnie.1

Częstym problemem jest utrzymujące się osłabienie mięśnia czworogłowego uda (przód uda) w operowanej nodze. Taka różnica siły między nogami wiąże się z gorszą pracą kolana i słabszą sprawnością w chwili powrotu do aktywności.6 Brak bólu i swobodny chód nie oznaczają więc automatycznie, że kolano jest gotowe na boisko.

Co sprawdzili naukowcy?

Zespół z Auckland University of Technology (Nowa Zelandia) wraz ze współpracownikami firmy Exerfly, produkującej sprzęt flywheel, przygotował przegląd narracyjny – czyli opisowe podsumowanie dostępnej wiedzy, a nie nowy eksperyment.1 Przeszukali trzy bazy naukowe w poszukiwaniu badań, w których osoby po rekonstrukcji ACL trenowały na urządzeniach z kołem zamachowym. Następnie porównali, jak w tych badaniach dobierano obciążenia, i na tej podstawie zaproponowali przykładowe programy dla wczesnego, środkowego i późnego etapu rehabilitacji.

Ich główny argument: w sporcie kolano najczęściej „przegrywa” nie wtedy, gdy trzeba wypchnąć ciężar, ale wtedy, gdy trzeba szybko wyhamować ruch. Dlatego późny etap rehabilitacji powinien uczyć ciało przyjmować i kontrolować duże siły hamujące – a do tego trening flywheel nadaje się szczególnie dobrze.

Słowniczek

ACL i ACLR — ACL to więzadło krzyżowe przednie w kolanie; ACLR to jego operacyjna rekonstrukcja (odtworzenie).

Faza ekscentryczna (ekscentryk) — moment ćwiczenia, w którym mięsień pracuje, ale się wydłuża i hamuje ruch, np. powolne schodzenie w dół w przysiadzie. Faza koncentryczna to odwrotność: mięsień się skraca i podnosi ciężar.

Deceleracja — hamowanie, czyli wytracanie prędkości: lądowanie po skoku, zatrzymanie się w biegu, przyjęcie ciężaru ciała przed zmianą kierunku.

Flywheel (trening na kole zamachowym) — urządzenie, w którym zamiast sztangi pracujesz z wirującym kołem przymocowanym do linki. Gdy ciągniesz linkę, rozkręcasz koło; potem koło nawija linkę z powrotem i musisz je wyhamować. Im mocniej rozkręcisz koło, tym mocniej musisz hamować. Dzięki temu można uzyskać tzw. przeciążenie ekscentryczne – fazę hamowania cięższą niż przy zwykłym ciężarze.

Tempo narastania siły (RFD) — jak szybko mięsień potrafi „włączyć” dużą siłę w ułamku sekundy. To ważne przy lądowaniach i zwrotach, gdzie nie ma czasu na powolne napinanie.

Przegląd narracyjny — opisowe podsumowanie badań, w którym autorzy wybierają i interpretują literaturę. Jest mniej rygorystyczny niż przegląd systematyczny z metaanalizą.

Co wyszło?

  • Bardzo mało badań. Po przeszukaniu baz autorzy znaleźli tylko 3 prace spełniające kryteria. Sami oceniają dowody jako skąpe, a jakość metodologiczną jako umiarkowaną.1
  • Szybsza siła przodu uda. W badaniu z udziałem 11 sportowców akademickich (8 kobiet, 3 mężczyzn), którzy już wrócili do sportu po rekonstrukcji ACL, 8 tygodni treningu flywheel (2 razy w tygodniu, przysiad bułgarski na operowanej nodze) zwiększyło tempo narastania siły czworogłowego w tej nodze o ok. 23%.4 W kolejnej analizie tych samych osób wysokość zeskoku z odbiciem na operowanej nodze wzrosła o 23,1%.1
  • Flywheel kontra zwykły trening siłowy. W badaniu 22 zawodowych graczy (koszykówka, piłka nożna, piłka ręczna) w późnym etapie rehabilitacji porównano 6 tygodni treningu z akcentem ekscentrycznym na flywheel z tradycyjnym treningiem siłowym.5 Grupa flywheel poprawiła m.in. skok na jednej nodze o 23,8% (wobec 13,7%), potrójny skok jednonóż o 14,3% (wobec 5,3%) i siłę w przysiadzie izometrycznym na operowanej nodze o 27,1% (wobec 18,1%).1
  • Nie wszystko na korzyść flywheel. W tym samym porównaniu symetria między nogami poprawiła się bardziej w grupie tradycyjnej (18,2%) niż w grupie flywheel (12,3%).1
  • Najczęściej używane ćwiczenie to przysiad bułgarski na urządzeniu flywheel. Autorzy proponują też przykładowe programy dla każdego etapu rehabilitacji, ale sami nazywają je hipotezami do sprawdzenia, a nie zweryfikowanymi protokołami.1

Wniosek autorów jest ostrożny: flywheel to obiecujące narzędzie uzupełniające rehabilitację po ACL, ale potrzeba dalszych badań, by ustalić, gdzie i jak najlepiej go stosować.1

Co to oznacza dla Ciebie

Jeśli jesteś po rekonstrukcji ACL albo wspierasz bliską osobę w powrocie do sportu, z tego przeglądu warto wynieść kilka prostych rzeczy.

Jeśli myślisz, że „skoro nie boli, to mogę grać”: brak bólu to za mało. Zapytaj fizjoterapeutę, jakie testy siły i skoczności (np. porównanie operowanej i zdrowej nogi) musisz zaliczyć przed powrotem do gry.
Jeśli Twój fizjoterapeuta ma sprzęt flywheel: to może być wartościowy element późnego etapu, gdy kolano dobrze toleruje już zwykły trening siłowy. O tym, kiedy go wprowadzić i z jakim obciążeniem, decyduje specjalista prowadzący – nie internet ani znajomi z siłowni.
Jeśli nie masz dostępu do flywheel: nie przejmuj się. Badania są nieliczne, a w jednym z nich zwykły trening siłowy też dał wyraźną poprawę. Ważniejsze jest konsekwentne, stopniowane obciążanie i nauka kontrolowanego lądowania oraz hamowania – w ramach planu ustalonego z fizjoterapeutą.
Kiedy pilnie skonsultować się z lekarzem: gdy kolano „ucieka” lub się blokuje, puchnie po treningu, pojawia się nowy, ostry ból albo czujesz niestabilność przy zwrotach. Wtedy przerwij ćwiczenia i skontaktuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Pamiętaj też, że trening hamowania nie musi oznaczać specjalistycznych maszyn. Kluczowa idea przeglądu jest prosta: przed powrotem do sportu Twoje kolano powinno umieć nie tylko wytwarzać siłę, ale też bezpiecznie ją przyjmować.

O czym warto pamiętać

  • To przegląd narracyjny, nie nowe badanie. Autorzy sami wybierają i interpretują literaturę, więc wnioski są mniej pewne niż w przeglądzie systematycznym z metaanalizą.
  • Tylko 3 badania i ok. 33 osoby. Dwie z trzech prac dotyczą tej samej grupy 11 sportowców. To bardzo mało, by mówić o pewnych efektach.
  • Badani to młodzi, wytrenowani sportowcy (średnio ok. 20 lat). Nie wiadomo, czy wyniki przeniosą się na osoby rekreacyjnie aktywne, starsze czy mniej wytrenowane.
  • Konflikt interesów. Autorzy deklarują, że Alex Ehlert pracuje dla firmy Exerfly, produkującej sprzęt flywheel; wg strony czasopisma John Cronin również jest z nią afiliowany. Badanie nie miało zewnętrznego finansowania.1
  • Badania mierzyły siłę i skoki, nie ponowne urazy. Nie wiemy jeszcze, czy flywheel faktycznie zmniejsza ryzyko ponownego zerwania ACL.
  • Przykładowe programy z przeglądu to hipotezy. Nie traktuj ich jak gotowego planu do samodzielnej realizacji – rehabilitację po operacji zawsze prowadzi lekarz i fizjoterapeuta.

Przypisy

  1. Michalak M., Ryan C.M., Ehlert A., Cronin J. (2026). Flywheel Resistance Training for Anterior Cruciate Ligament Rehabilitation. International Journal of Strength and Conditioning, 6(1). Przegląd narracyjny; licencja CC BY 4.0. doi:10.47206/ijsc.v6i1.545
  2. Manojlovic M., Ninkovic S., Matic R. i in. (2024). Return to play and performance after anterior cruciate ligament reconstruction in soccer players: A systematic review of recent evidence. Sports Medicine, 54(8):2097–2108 (cyt. za [1]). doi:10.1007/s40279-024-02035-y
  3. Wilk K.E., Thomas Z.M., Arrigo C.A., Davies G.J. (2023). The need to change return to play testing in athletes following ACL injury: A theoretical model. International Journal of Sports Physical Therapy, 18(1) (cyt. za [1]). doi:10.26603/001c.67988
  4. Henderson F.J., Konishi Y., Shima N., Shimokochi Y. (2022). Effects of 8-week exhausting deep knee flexion flywheel training on persistent quadriceps weakness in well-trained athletes following anterior cruciate ligament reconstruction. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(20):13209 (cyt. za [1]). doi:10.3390/ijerph192013209
  5. Stojanović M.D.M., Andrić N., Mikić M. i in. (2023). Effects of eccentric-oriented strength training on return to sport criteria in late-stage anterior cruciate ligament (ACL)-reconstructed professional team sport players. Medicina, 59(6):1111 (cyt. za [1]). doi:10.3390/medicina59061111
  6. Palmieri-Smith R.M., Lepley L.K. (2015). Quadriceps strength asymmetry after anterior cruciate ligament reconstruction alters knee joint biomechanics and functional performance at time of return to activity. The American Journal of Sports Medicine, 43(7):1662–1669 (cyt. za [1]). doi:10.1177/0363546515578252

Chcesz, żeby wiedza z badań przełożyła się na Twój trening? Wypełnij ankietę — na jej podstawie przygotuję plan dopasowany do Ciebie.

Wypełnij ankietę i zamów plan
Rozpocznij ankietę→