Naciągnięty tył uda? Co nauka naprawdę wie o rehabilitacji hamstringu
Ponad połowa publikacji o rehabilitacji tylnej części uda ma niski poziom dowodów. Co to znaczy dla Ciebie?
Na podstawie: BMJ Open Sport & Exercise Medicine, 2026 Czytaj artykuł →← Wszystkie artykuły · Kontuzje
Trening na kole zamachowym (flywheel) wygląda obiecująco w późnej fazie powrotu do sportu po rekonstrukcji ACL – ale autorzy przeglądu znaleźli na ten temat tylko trzy badania, a o etapach rehabilitacji zawsze decyduje Twój lekarz i fizjoterapeuta.
Więzadło krzyżowe przednie (ACL) stabilizuje kolano, a najczęściej zrywa się bez kontaktu z rywalem: przy lądowaniu po skoku, gwałtownym zatrzymaniu albo zmianie kierunku. Dlatego urazy te są tak częste w piłce nożnej, koszykówce, siatkówce czy piłce ręcznej. Według danych, na które powołują się autorzy przeglądu, kobiety mają od 2 do 8 razy wyższe ryzyko zerwania ACL niż mężczyźni.1
Sama operacja to dopiero początek. Autorzy przypominają, że około 80% sportowców wraca do gry, ale tylko 50–65% osiąga dawny poziom, a nawet do 39% doznaje ponownego urazu.23 Spełnienie kryteriów powrotu do sportu może zająć co najmniej 32 tygodnie.1
Częstym problemem jest utrzymujące się osłabienie mięśnia czworogłowego uda (przód uda) w operowanej nodze. Taka różnica siły między nogami wiąże się z gorszą pracą kolana i słabszą sprawnością w chwili powrotu do aktywności.6 Brak bólu i swobodny chód nie oznaczają więc automatycznie, że kolano jest gotowe na boisko.
Zespół z Auckland University of Technology (Nowa Zelandia) wraz ze współpracownikami firmy Exerfly, produkującej sprzęt flywheel, przygotował przegląd narracyjny – czyli opisowe podsumowanie dostępnej wiedzy, a nie nowy eksperyment.1 Przeszukali trzy bazy naukowe w poszukiwaniu badań, w których osoby po rekonstrukcji ACL trenowały na urządzeniach z kołem zamachowym. Następnie porównali, jak w tych badaniach dobierano obciążenia, i na tej podstawie zaproponowali przykładowe programy dla wczesnego, środkowego i późnego etapu rehabilitacji.
Ich główny argument: w sporcie kolano najczęściej „przegrywa” nie wtedy, gdy trzeba wypchnąć ciężar, ale wtedy, gdy trzeba szybko wyhamować ruch. Dlatego późny etap rehabilitacji powinien uczyć ciało przyjmować i kontrolować duże siły hamujące – a do tego trening flywheel nadaje się szczególnie dobrze.
ACL i ACLR — ACL to więzadło krzyżowe przednie w kolanie; ACLR to jego operacyjna rekonstrukcja (odtworzenie).
Faza ekscentryczna (ekscentryk) — moment ćwiczenia, w którym mięsień pracuje, ale się wydłuża i hamuje ruch, np. powolne schodzenie w dół w przysiadzie. Faza koncentryczna to odwrotność: mięsień się skraca i podnosi ciężar.
Deceleracja — hamowanie, czyli wytracanie prędkości: lądowanie po skoku, zatrzymanie się w biegu, przyjęcie ciężaru ciała przed zmianą kierunku.
Flywheel (trening na kole zamachowym) — urządzenie, w którym zamiast sztangi pracujesz z wirującym kołem przymocowanym do linki. Gdy ciągniesz linkę, rozkręcasz koło; potem koło nawija linkę z powrotem i musisz je wyhamować. Im mocniej rozkręcisz koło, tym mocniej musisz hamować. Dzięki temu można uzyskać tzw. przeciążenie ekscentryczne – fazę hamowania cięższą niż przy zwykłym ciężarze.
Tempo narastania siły (RFD) — jak szybko mięsień potrafi „włączyć” dużą siłę w ułamku sekundy. To ważne przy lądowaniach i zwrotach, gdzie nie ma czasu na powolne napinanie.
Przegląd narracyjny — opisowe podsumowanie badań, w którym autorzy wybierają i interpretują literaturę. Jest mniej rygorystyczny niż przegląd systematyczny z metaanalizą.
Wniosek autorów jest ostrożny: flywheel to obiecujące narzędzie uzupełniające rehabilitację po ACL, ale potrzeba dalszych badań, by ustalić, gdzie i jak najlepiej go stosować.1
Jeśli jesteś po rekonstrukcji ACL albo wspierasz bliską osobę w powrocie do sportu, z tego przeglądu warto wynieść kilka prostych rzeczy.
Pamiętaj też, że trening hamowania nie musi oznaczać specjalistycznych maszyn. Kluczowa idea przeglądu jest prosta: przed powrotem do sportu Twoje kolano powinno umieć nie tylko wytwarzać siłę, ale też bezpiecznie ją przyjmować.
Chcesz, żeby wiedza z badań przełożyła się na Twój trening? Wypełnij ankietę — na jej podstawie przygotuję plan dopasowany do Ciebie.
Wypełnij ankietę i zamów plan