Osoba biegnąca alejką wśród jesiennych drzew

← Wszystkie artykuły · Trening

Trening4 min czytania

Czy można „wytrenować” odporność na kontuzje? Co mówi pierwsza metaanaliza z lekkoatletyki

Przegląd 10 badań pokazuje, że dobrze dobrane ćwiczenia zmniejszają liczbę urazów u biegaczy — ale tylko wtedy, gdy wykonujesz je regularnie i wystarczająco długo.

W skrócie

  • Ćwiczenia siłowe, nerwowo-mięśniowe i praca nad techniką biegu zmniejszały liczbę urazów średnio o ok. 7,6 na każde 1000 godzin treningu.
  • Działały programy wykonywane 2–3 razy w tygodniu przez co najmniej 8–12 tygodni.
  • Krótkie lub wykonywane „na odczep się” programy nie dawały efektu.

Skąd ten problem?

Lekkoatletyka to wiele bardzo różnych konkurencji — biegi, skoki, rzuty — i każda obciąża ciało inaczej. Szacuje się, że dochodzi w niej od 1 do 30 urazów na każde 1000 „ekspozycji”, czyli pojedynczych treningów lub startów.1 W badaniu obejmującym cały cykl olimpijski 2012–2016 aż 64% zawodników doznało co najmniej jednej kontuzji.2

Rodzaj urazu zależy od konkurencji. Biegacze długodystansowi częściej zmagają się z urazami przeciążeniowymi, np. złamaniami zmęczeniowymi czy bólem przyśrodkowej części goleni. Sprinterzy i skoczkowie częściej naciągają mięśnie tylnej części uda i skręcają stawy skokowe.1

Co sprawdzili naukowcy?

Zespół naukowców z uniwersytetów w Kolombo (Sri Lanka) i Tasmanii (Australia) przeszukał cztery duże bazy publikacji z lat 2012–2025. Do analizy trafiło 10 badań randomizowanych — to najmocniejszy rodzaj badań, w którym uczestników losowo przydziela się do grupy ćwiczącej i grupy kontrolnej.1 Sprawdzano programy treningu siłowego, treningu nerwowo-mięśniowego, nauki techniki biegu oraz ćwiczeń kondycyjnych i rozciągających.

Słowniczek

Trening nerwowo-mięśniowy — ćwiczenia uczące ciało kontroli ruchu: skoki i miękkie lądowania, ćwiczenia równowagi, stabilizacja tułowia.

Retrening kroku — nauka biegania z mniejszym „uderzeniem” stopy o podłoże, np. z pomocą podglądu na ekranie w czasie biegu.

Metaanaliza — statystyczne połączenie wyników kilku badań w jeden, dokładniejszy wynik.

Co zadziałało

Sześć z dziesięciu badań wykazało wyraźnie mniej kontuzji w grupach ćwiczących.1 Trzy badania, które podawały wyniki w tych samych jednostkach, udało się połączyć w metaanalizę: ćwiczenia zmniejszały liczbę urazów średnio o 7,63 na każde 1000 godzin treningu. Autorzy zauważają, że przy setkach godzin treningu w sezonie może to oznaczać kilka uniknionych kontuzji w każdej grupie treningowej.1

Kilka przykładów z przeglądu:

  • Nauka techniki biegu. Początkujący biegacze przez 2 tygodnie (8 sesji) uczyli się biegać „ciszej”, obserwując na ekranie siłę uderzenia stopy. Po roku kontuzji doznało 16% z nich, wobec 38% w grupie kontrolnej.3
  • Trening mięśni stopy. Biegacze amatorzy wzmacniający małe mięśnie stopy mieli 14% urazów wobec niemal 33% w grupie kontrolnej, a pierwsza kontuzja pojawiała się u nich później.4
  • Trening nerwowo-mięśniowy. U młodych lekkoatletek (3 razy w tygodniu przez 6 tygodni) ogólna częstość urazów spadła z 18% do 7%, a bólu przyśrodkowej części goleni — o 86%.5
  • Ćwiczenia bioder i tułowia. U początkujących biegaczy zmniejszyły liczbę urazów przeciążeniowych.6

Co nie zadziałało — i dlaczego to ważne

Nie każdy program przyniósł efekt. Czterotygodniowy program marszu z podskokami dla początkujących biegaczy nie zmniejszył liczby urazów.8 Podobnie było z 10-minutowym treningiem siłowym, który uczestnicy maratonu w Nowym Jorku wykonywali samodzielnie według instrukcji wideo.7

Autorzy tłumaczą to zbyt małą dawką ćwiczeń lub zbyt krótkim programem, brakiem kontroli nad tym, czy uczestnicy naprawdę ćwiczyli, oraz różnym poziomem wyjściowym badanych.1 Wniosek jest prosty: liczy się regularność i czas, a nie samo „zaliczenie” kilku ćwiczeń.

Co to oznacza dla Ciebie

Na podstawie skutecznych programów autorzy wskazują konkretne progi:1

  • częstotliwość: 2–3 sesje w tygodniu,
  • czas: 15–45 minut na sesję,
  • okres: minimum 8–12 tygodni.

Najlepiej sprawdzały się programy łączące wzmacnianie nóg, bioder, tułowia i stóp z ćwiczeniami nerwowo-mięśniowymi i pracą nad techniką biegu. W praktyce nie potrzebujesz osobnego „treningu przeciw kontuzjom” — wystarczy, że wpleciesz takie ćwiczenia w rozgrzewkę albo w 2–3 treningi w tygodniu i utrzymasz je przez kilka miesięcy.

Jeśli dopiero zaczynasz: postaw na podstawy — przysiady, wykroki, wspięcia na palce, stanie na jednej nodze i deskę. Regularność jest ważniejsza niż intensywność.

O czym warto pamiętać

To pierwszy przegląd poświęcony wyłącznie lekkoatletom, ale ma ograniczenia: tylko 10 badań, w metaanalizie zaledwie 3, a ich wyniki znacznie się od siebie różniły. Większość uczestników to biegacze rekreacyjni — brakuje danych o skoczkach, miotaczach i zawodnikach elitarnych.1 Kierunek jest jednak spójny z wcześniejszymi badaniami innych sportów: mądrze dobrany trening siłowy i nerwowo-mięśniowy chroni przed kontuzjami.

Przypisy

  1. Weerasinghe K., Jayawardena R., Hills A.P. (2025). Efficacy of exercise interventions in injury prevention for track and field athletes: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, 18:49. doi:10.1186/s13102-025-01442-6
  2. Lambert C. i in. (2022). Epidemiology of injuries in track and field athletes: a cross-sectional study of specific injuries based on time loss and reduction in sporting level. The Physician and Sportsmedicine, 50(1):20–29. doi:10.1080/00913847.2020.1858701 (cyt. za [1])
  3. Chan Z.Y.S. i in. (2018). Gait retraining for the reduction of injury occurrence in novice distance runners: 1-year follow-up of a randomized controlled trial. American Journal of Sports Medicine, 46(2):388–395. doi:10.1177/0363546517736277 (cyt. za [1])
  4. Taddei U.T. i in. (2020). Foot core training to prevent running-related injuries: a survival analysis of a single-blind, randomized controlled trial. American Journal of Sports Medicine, 48(14):3610–3619. doi:10.1177/0363546520969205 (cyt. za [1])
  5. Mendez-Rebolledo G. i in. (2021). The protective effect of neuromuscular training on the medial tibial stress syndrome in youth female track-and-field athletes. Journal of Sport Rehabilitation, 30(7):1019–1027. doi:10.1123/jsr.2020-0376 (cyt. za [1])
  6. Leppänen M. i in. (2024). Hip and core exercise programme prevents running-related overuse injuries in adult novice recreational runners: a three-arm randomised controlled trial (Run RCT). British Journal of Sports Medicine, 58(13):722–732. doi:10.1136/bjsports-2023-107926 (cyt. za [1])
  7. Toresdahl B.G. i in. (2020). A randomized study of a strength training program to prevent injuries in runners of the New York City Marathon. Sports Health, 12(1):74–79. doi:10.1177/1941738119877180 (cyt. za [1])
  8. Bredeweg S.W. i in. (2012). The effectiveness of a preconditioning programme on preventing running-related injuries in novice runners: a randomised controlled trial. British Journal of Sports Medicine, 46(12):865–870. doi:10.1136/bjsports-2012-091397 (cyt. za [1])

Chcesz, żeby wiedza z badań przełożyła się na Twój trening? Wypełnij ankietę — na jej podstawie przygotuję plan dopasowany do Ciebie.

Wypełnij ankietę i zamów plan
Rozpocznij ankietę→